De aanhoudende hitte en droogte zet de landbouw dit seizoen weer onder druk. We vroegen een deel van onze boeren hoe zij hiermee omgaan. Zo zien we innovatieve oplossingen, maar ook ‘gewoon’ vertrouwen op je grond: iedereen ervaart de droogte anders. We zien dat er niet één oplossing is tegen de droogte, maar dat het flinke impact heeft op elk agrarisch bedrijf.
“Dit jaar zien we de voordelen van de zwaardere kleigrond”
Menko Oosterhuis – Akkerbouwer op kleigrond in Groningen
Bij Menko vallen de gevolgen van de droogte nog wel mee. De graanoogst is iets eerder dan normaal, en het zou kunnen dat de opbrengst door het sneller afrijpen mogelijk 5 tot 10% lager uitvalt. “Maar we hebben wel prachtige omstandigheden om te oogsten”, zegt hij. Daarnaast is Menko ook wel van het experimenteren. De droogte heeft namelijk vooral gevolgen voor de uien, waar ze dan ook kunnen en mogen beregenen. Dit doen ze wel alleen bij de helft van de uien, de andere helft beregenen ze niet. De bodem op deze percelen is goed en hij wil juist zien hoever het gewas eigenlijk komt zonder beregening.
Dit seizoen zien ze met name de voordelen van hun type grond. “In een jaar als dit zie je de voordelen van boeren op de wat zwaardere klei. Het is niet snel te droog, gewassen die goed wortelen (granen en suikerbieten) hebben eigenlijk nauwelijks last van de droogte”. Dat het elders zwaarder is, merkt hij terug in de markt: de prijzen van de granen en uien lopen weer op. “Dat is maar goed ook, want afgelopen jaar zagen we dat toen alles goed groeide, er van alles te veel was en de prijs juist laag bleef”. Zo heeft elk nadeel zijn voordeel.
Annelies Dees – Akkerbouwer op kleigrond in Zeeland
In tegenstelling tot Menko, zie je dat Annelies, die ook teelt op kleigrond maar dan in Zeeland, meer last ervaart van de aanhoudende droogte. Zij hebben de pech dat ze geen zoetwaterbel bij hun bedrijf hebben en niet kunnen beregenen. Daarnaast is er niet genoeg oppervlaktewater aanwezig en is het slootwater te zout door verzilting. Het blijft daarnaast op hun bedrijf vaak langer droog dan elders in de regio; zij vermoedt dat regenwolken vaker richting Terneuzen trekken, mogelijk mede door de industrie daar.
Als oplossing hierop, is gezocht naar zoetwaterbellen in de omgeving en zijn er bronnen geslagen. “Dat kost veel geld en je weet van tevoren niet of het water uit de bronnen alsnog te zout is,” legt ze uit. Ook is de capaciteit uit deze bronnen niet altijd voldoende; om bepaalde percelen te beregenen gebruiken ze slangen tot wel 3 kilometer lang.
Afgelopen jaren hebben ze verschillende percelen gepacht, maar dit jaar is dit niet interessant genoeg omdat er niet voldoende oppervlaktewater of bronwater aanwezig is rondom deze percelen. Ze zijn aan het overwegen om een waterbassin aan te leggen, echter kost dit gemiddeld tussen de 150.000 en 250.000 euro en is dit alleen interessant voor percelen die dichtbij elkaar liggen.
Een andere oplossing die ze toepassen is het telen van meer wintervlas in plaats van zomervlas. Dit omdat voor wintervlas minder water gebruikt hoeft te worden en deze al in het najaar geteeld wordt.
“Op zandgrond is beregenen geen optie”
Ton en Wilma te Riele – Veehouder op zandgrond in Overijssel
Voor een boer op zandgrond is de droogte vooral een kwestie van afwachten. Beregenen doen ze niet: “We zitten op zandgrond, en daar is geen beginnen aan, want het zand houdt het water niet vast.” Om echt effect te hebben zou dag en nacht beregend moeten worden. Daarnaast ligt het bedrijf van Ton en Wilma in een redelijk beboste omgeving, en dat maakt verschil: op plekken met dichtere beplanting blijft het gras merkbaar groener.
Eén van de percelen valt zelfs op doordat er een dikke witte laag klaver opstaat, dit komt mede door de droogte omdat het gras is weggeconcurreerd. Het perceel ligt wat lager, en juist de combinatie van die ligging met de klaver zorgt ervoor dat het perceel minder last van de droogte heeft.
Marc van Oers en Margot Peeters – Akkerbouwers op zandgrond in het westen van Noord-Brabant
Marc en Margot hebben afgelopen jaar tot wel 2 kilometer aan heggen aangeplant en daarnaast nog verschillende kruidenrijke stroken ingezaaid (zie hier). Maar helaas hebben deze het zwaar te verduren door de aanhoudende hitte. Bij een heg ligt een druppelslang en bij de andere zijn ze langsgegaan met de gierton. “Het heeft op veel plekken een beetje geregend, maar niet bij ons”, aldus Marc.
Niet alleen de aangeplante heggen hebben het zwaar, ook de pootaardappelen zuchten onder de hitte. Met de druppelslang worden deze elke drie dagen beregend. Zijn cichorei doet het wel goed. Cichorei is een relatief robuuste plant, met een diepe penwortel, waardoor het beter vocht kan opnemen uit de diepere lagen van de bodem.
“Als je extensief granen teelt heb je minder last van droogte.”
Hendrik Luth – Akkerbouwer op zandgrond in Oost-Groningen
Hendrik ziet juist door bepaalde extensievere keuzes in zijn bouwplan dat hij minder last heeft van de droogte. Hij teelt met name veel graan, en geeft aan dat: “Als je extensief teelt, je gewoon minder last hebt van droogte” (lees voor meer informatie over welke maatregelen je nog meer kunt nemen om om te gaan met de droogte de BOOT- lijst van het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer) . Eén bijzonder droog perceel heeft hij dit jaar wel één keer moeten beregenen. Bij de rest van de 7 vinkjes percelen staat het graan er goed bij en is beregenen helemaal niet nodig. Een voorbeeld van hoe gewaskeuze en grondkwaliteit de impact van droogte flink kunnen beperken.
Paula en Rutger Engelbertink – Melkveehouders op zandgrond in Gelderland
Afgelopen jaar hebben Paula en Rutger een flink aantal hagen aangeplant om aan vinkje 4 en 5 te voldoen. Helaas ervaren ze erg veel last van de droogte. “Het lijkt hier wel het oude Zuid-Frankrijk. We moeten de bomen twee keer per week water, maar de rest moeten we helaas laten zoals het is, omdat het teveel is om water te geven”, aldus Rutger. Het gras groeit hierdoor niet echt, wat betekent dat ze de koeien al een deel van de wintervoorraad moeten voeren. Daarnaast moesten de granen een aantal weken eerder geoogst worden.
Een divers antwoord op een gedeeld probleem
Dat de droogte boeren niet makkelijker maakt, merkt iedereen. We zien dat de aanpak sterk verschilt; per boer, grondsoort en ligging. Ook is iedereen het erover eens dat een betere bodemstructuur bijdraagt aan een betere waterhuishouding en minder waterbehoefte, maar ook dat werkt maar tot op zekere hoogte. Eén ding is wel duidelijk: droogte en hitte zullen terugkerende thema’s zijn waar de sector zich op moet voorbereiden. Ondertussen werkt Urgenda door aan oplossingen voor diverse sectoren om klimaatverandering te remmen.
